Docent Vincent Etienne gebruikt verhalen van allochtonen voor roman

Misschien was het een gevolg van zijn studie geschiedenis, maar

plotseling was er het idee om zijn verhalen, of liever, de verhalen

van illegalen in Nederland, voor het nageslacht te bewaren.

Vincent Etienne, al tien jaar docent Nederlanders voor allochtonen,

gebruikte de soms schrijnende verhalen van illegalen in Nederland

voor een psychologische roman getiteld 'Leven in de marge'.

Na zijn universitaire studie geschiedenis verbleef Vincent Etienne enige tijd in Portugal. Het land had zijn bijzondere interesse en hij specialiseerde zich in zijn studie op de Portugese geschiedenis. Zijn afstudeerscriptie handelde over de betrekkingen tussen Portugal en de Europese Unie. Tijdens zijn verblijf in Portugal volgde hij een talencursus, want ondanks die jarenlange focus op Portugal was het er nog niet van gekomen om ook de taal onder de knie te krijgen.

Een eerdere cursus Frans was hem al goed bevallen en tijdens de cursus Portugees kwam langzaam het besef dat hij, eenmaal terug in Nederland, graag hiermee door wilde gaan.

"Ik heb de sfeer tijdens die cursussen altijd erg leuk gevonden. Je vertelt iets over je eigen land en leert tegelijkertijd van de cultuur van het andere land."

Al snel nadat hij terugkeerde naar Nederland kwam hij voor de klas te staan. Hij gaf Nederlands aan (illegale) allochtonen. Iets wat hij al die jaren is blijven doen. Gaat dat na tien jaar niet vervelen? Zou hij niet eens iets anders willen doen? "Ik weet in ieder geval dat ik geen les wil geven aan kinderen. Op dit moment geef ik Nederlands aan cursisten met profiel 1 en 2, dus de lager opgeleiden. Ik zou wet eens wat meer variatie in profielen willen hebben, dus ook de hoger opgeleiden".

Van 1993 tot 1998 stond Vincent voor steeds wisselende groepen allochtonen. Hij hoorde talloze verhalen en ervaringen van de veelal illegale allochtonen. Uiteindelijk gebruikte hij de verhalen van tien cursisten voor de twee hoofdpersonages in het boek, waaronder de jonge Turkse vrouw Aysel, die ontdekt dat zij zich aangetrokken voelt tot vrouwen. Zij besluit naar Nederland te komen, omdat zij als lesbienne in Turkije niet vrij kan leven. Het boek vertelt over haar belevenissen in Nederland; de spanningen die de illegaliteit met zich meebrengt, de verwondering over de Nederlandse cultuur en de problemen waar zij als illegale in het dagelijks leven mee kampt.

Vincent Etienne: "Veel Nederlanders weten niet wat het is om als illegaal te leven. Ik vond het belangrijk om ze dat te vertellen, overigens zonder daarin een mening weer te geven. Ik stuur niet en heb, zoals een recensent dat omschreef, geen opgeheven vingertje. Ik beschrijf een situatie en iedereen kan daar zijn eigen mening over hebben."

Zomervakantie

Nadat hij had besloten zijn ervaringen te verwerken in een roman, dacht Vincent dat voor het schrijven een zomervakantie voldoende tijd zou zijn. Maar dat viel zwaar tegen.

"Toen ik dacht klaar te zijn, had ik acht hoofdstukken. Ik liet het diverse mensen lezen. Ik heb op hun adviezen dialogen toegevoegd en ook veel geschrapt. Ik heb gemerkt dat je, goed moet inschatten wat de lezer weet en wat niet. Mensen wezen me er op dat ik bepaalde informatie wel drie keer gaf, terwijl ze andere informatie juist misten. Uiteindelijk zijn het 21 hoofdstukken geworden. Begin 2003 vond ik Koopman & Kraaijenbrink Publishing bereid om het boek op de markt te brengen."

Het vinden van een uitgeverij, die zich bereid toonde het boek uit te geven, was overigens niet eenvoudig. Steeds kreeg hij nut op het rekest. De reden werd vaak niet gegeven ('wij ontvangen wekelijks dertig manuscripten, dus we gaan niet gedetailleerd op de afwijzing in') en áls er al een argument

werd gegeven dan betrof het de schrijfstijl, die veel uitgeverijen 'te verhalend' vonden. Koopman & Kraaijenbrink Publishing keek niet naar de stijl, maar beoordeelde het boek op de inhoud en vond het verhaal interessant genoeg voor publicatie.

Vincent heeft schrijven altijd leuk gevonden en in het verleden schreef hij veel brieven. Aan literaire hoogstandjes heeft hij een broertje dood.

"Ik hou er zelf van om een simpel geschreven boek te lezen en niet van dat gekunstelde. Het is als schrijver mijn bedoeling om een verhaal zo duidelijk mogelijk te vertellen, door een gemakkelijk leesbaar boek te schrijven met eenvoudige zinnen.

Als een recensent dan schrijft 'het is geen literair meesterwerk', dan denk ik ach..."

Is met 'Leven in de marge' voor Vincent Etienne een nieuwe carrière gestart? Hij houdt een flinke slag om de arm. 'De vorige keer dacht ik dat het in één zomervakantie moest kunnen, dus het was veel meer werk dan gedacht. Ik weet wet dat áls ik al een tweede boek schrijf, het niet over 't werk zal gaan. Het verhaal van de illegale allochtonen is verteld. Als er een nieuw boek komt, zal dat fictie zijn, maar misschien ga ik dan wel iets met de Portugese geschiedenis doen.'

Een fragment uit het boek 'Leven in de marge' van Vincent Etienne.

Na de ervaring in de bibliotheek was Aysel voorzichtiger geworden. Ze begreep dat haar leven in Nederland niet zo makkelijk zou worden als haar tante haar aanvankelijk had voorgespiegeld. Zij durfde zich daarom dan ook niet zomaar in te schrijven om Nederlands te gaan leren.

'Je moet wel binnenkort naar school gaan, hoor,' had lbrahim gezegd, 'de cursussen beginnen al in september.' Aysel zat in de woonkamer op de bank te lezen. Ze was net begonnen met een boek dat haar zus haar, kort daarvoor, had opgestuurd. 'En je hoeft echt niet bang te zijn, hoor', ging hij verder. 'Ze vragen daar niet naar een verblijfsvergunning. Echt, vorig jaar is Hikmet ook daar naartoe

gegaan. En die heeft ook helemaal geen papieren.'

'Kan ik me hier opgeven voor een cursus Nederlands?' vroeg Aysel daarom even later, aarzelend was ze de school binnengegaan. Opnieuw had ze de zin van een papiertje opgelezen.

'Jazeker,' zei een vrouw, die haar deze keer wel kon verstaan, 'wilt u hier uw gegevens invullen?' Aysel kreeg een papier overhandigd.

Adres? dacht Aysel, dat weet ik wel. 'Woonplaats?' las ze vervolgens hardop.

'Amsterdam? Rotterdam?' hielp de vrouw haar. Aysel vulde het formulier zo verder in. Er deden zich nu geen problemen voor, zoals eerder in de bibliotheek, en ze werd gewoon op school toegelaten.

Vier ochtenden in de week ging ze in het vervolg naar de Nederlandse les. Ze ontmoette er Turkse mensen die in Nederland woonden. En zij kwam er in contact met cursisten uit andere verre landen. Met die laatsten kon ze vaak maar moeizaam communiceren. Nederlands sprak ze nog niet en Turks spraken de anderen natuurlijk ook niet. Soms probeerde ze hen toch wat duidelijk te maken, maar dan kon ze dat alleen maar doen met behulp van een woordenboek in haar hand.

De Nederlandse les was echter niet het enige waardoor haar leven veranderde, diezelfde maand begon ze ook met werken.

Haliçi had tot dusver altijd zwart werk verricht. Ze betaalde dan geen belasting en verdiende soms wel vijftien gulden per uur. Een nadeel was echter dat ze tijdens een vakantie of een ziekte nooit doorbetaald kreeg. In sommige gevallen werd ze dan zelfs ontslagen. Vroeger was dat nooit echt een probleem geweest want zij was een sterke vrouw die niet vaak ziek was. Maar nu ze al meer dan vier maanden zwanger was, leek het lbrahim beter om legaal werk voor haar te gaan zoeken. Ze ging dan weliswaar minder verdienen maar zou nog wet een inkomen hebben als de baby geboren werd. lbrahim informeerde bij zijn vrienden naar de mogelijkheden. En al spoedig daarna kon Haliçi beginnen als schoonmaakster in een van de hotels in de buurt van het Leidseplein.

'Wil jij mijn baantjes overnemen?' vroeg Haliçi na

enige tijd.

'Het schoonmaakwerk bedoel je?' vroeg Aysel, die helemaal niet geweten had dat haar tante nieuw werk had gezocht.

'Ja precies, mijn werk bij de mensen thuis', antwoordde Haliçi. 'Het is erg goed voor je, want je hebt er helemaal geen papieren voor nodig.'

   Maar Aysel twijfelde. In Turkije was het natuurlijk ook vaak voorgekomen dat ze haar moeder in het huishouden moest helpen, en daar had ze ook niks op tegen gehad. Maar ze was niet gewend om dit soort werk ook buitenshuis voor geld te doen. Ze had er altijd zelfs een beetje op neergekeken. Het had haar daarom dan ook verbaasd dat haar tante in Nederland het wel gewoon deed.

'Het is echt niet zo zwaar, hoor', ging Haliçi verder met haar het werk aan te prijzen.

'Nou, goed dan, graag', zei Aysel. En ze dacht: het is toch maar tijdelijk, en ik kan het geld inderdaad goed gebruiken. 'Oké, goed dan, bedankt', zei ze daarom nogmaals om haar aanvankelijke gebrek aan enthousiasme goed te maken. En dus toog Aysel in het vervolg na de Nederlandse les naar haar werk.

Nu zij een eigen inkomen had, kon ze ook eindelijk een begin maken met datgene te regelen waarvoor zij eigenlijk naar Nederland gekomen was: de komst van Nuray voorbereiden. Sinds zij hier was, had Aysel steeds geprobeerd om met haar vriendin in contact te blijven. Ze schreef haar twee of drie keer per week. En als zij wat geld van Haliçi kreeg, belde ze haar op in Turkije. Ze schreef dat ze Nuray miste en dat ze van haar hield. Ze beschreef haar eerste indrukken van Nederland en ze vertelde haar over haar leefsituatie in de Baarsjes. Soms schreef Nuray terug. Ze was weer begonnen met haar studie en ze spande zich niet meer in voor de studentenvereniging. En natuurlijk hoopte ze Aysel spoedig weer te zien. Maar Aysel wist dat, voordat Nuray zou komen, ze wel eerst onderdak voor hen beiden moest vinden. Zij had alleen geen idee hoe zij dat voor elkaar kon krijgen. En omdat ze Haliçi en lbrahim nog steeds niet in vertrouwen durfde te nemen over haar plannen met Nuray, kon ze hun ook niet om hulp vragen. Aysel was daarom helemaal op zichzelf aangewezen.

Het boek 'Leven in de marge' (ISBN 90-75675-17-8) van Vincent is te koop in de boekhandels (onder andere Boekhandel Vrolijk in de Paleisstraat in Amsterdam) en te bestellen via internet (www.DEuitgeverij.nl). Het boek kost € 13,50 en is uitgegeven door Koopman & Kraaijenbrink Publishing in Delft.